فیوم فلزات چیست و چه عوارضی دارد؟

دوشنبه 30 تیر 1404

فیوم فلزات (Metal Fumes) به ذرات بسیار ریز معلق در هوا گفته می‌شود که در اثر حرارت‌دیدن یا ذوب فلزات در فرآیندهایی نظیر جوشکاری، برشکاری، لحیم‌کاری و ریخته‌گری تولید می‌شود. این ذرات عمدتاً به دلیل اندازه نانومتری و ترکیبات شیمیایی خاص، برای سلامت انسان به شدت خطرناک هستند.

منشاء و نحوه تولید فیوم فلزات

فیوم فلزات در اثر حرارت دادن فلزات تا دمای جوش تولید می‌شود. در این فرآیند، فلزات به بخار تبدیل شده و سپس در تماس با هوای سرد، به سرعت به ذرات جامد ریز تبدیل می‌شوند. مهم‌ترین منشاء تولید این فیوم‌ها:

• فلز پایه: مانند آهن، فولاد ضد زنگ، آلومینیوم و مس

• روکش‌ها: مانند روی در فرآیند گالوانیزه کردن

• الکترودها و مواد مصرفی جوشکاری: مانند نیکل، کروم، منگنز، سیلیکات و فلوراید

ترکیبات شیمیایی متداول در فیوم فلزات

• اکسید روی (ZnO): عامل اصلی تب فلزات در جوشکاری گالوانیزه

• اکسید آلومینیوم (Al2O3) و اکسید منیزیم (MgO): محرک‌های ریوی

• نیکل (Ni)، کروم (Cr)، مس (Cu): عناصر سمی و سرطان‌زا

• منگنز (Mn): مرتبط با اختلالات عصبی مشابه پارکینسون

اثرات و خطرات فیوم فلزات بر سلامتی

1. تب فیوم فلزات (Metal Fume Fever)

یک بیماری موقتی شبیه به آنفولانزا است که در اثر استنشاق ذرات اکسید فلزات رخ می‌دهد. علائم آن شامل:

• تب و لرز

• سردرد

• ضعف و خستگی

• درد عضلانی

• سرفه و گلودرد
  این علائم معمولاً طی 24 تا 48 ساعت از بین می‌رود.

2. بیماری‌های ریوی و تنفسی

• تحریک مزمن راه‌های تنفسی

• افزایش ریسک عفونت‌های ریوی

• بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)

3. سرطان و مسمومیت مزمن

• مواجهه بلندمدت با نیکل و کروم خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش می‌دهد.

• منگنز می‌تواند باعث آسیب‌های عصبی و علائمی مشابه بیماری پارکینسون شود.

پیشگیری و روش‌های ایمنی

• استفاده از تهویه موضعی برای جمع‌آوری فیوم نزدیک محل تولید

• استفاده از ماسک‌های فیلتردار استاندارد (مانند P100 یا ماسک‌های تنفسی NIOSH)

• پاک‌سازی سطوح فلزی قبل از جوشکاری

• آموزش و اطلاع‌رسانی به کارگران در خصوص خطرات و علائم مسمومیت

• معاینات دوره‌ای پزشکی برای کارگران در معرض خطر

نتیجه‌گیری

فیوم فلزات یکی از جدی‌ترین تهدیدات محیط‌های صنعتی و کارگاهی است که می‌تواند به سرعت یا در بلندمدت، سلامت کارگران را به خطر بیندازد. رعایت نکات ایمنی و استفاده از تجهیزات محافظتی، نقش مهمی در کاهش این خطرات ایفا می‌کند.